Ουκρανία: Μεταξύ σφύρας και άκμονος

Οι εξωτερικοί παίκτες έχουν ήδη πάρει θέσεις μάχης…

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΙΛΗΣ*

Η κεντρική πλατεία του Κιέβου εξελίσσεται ακόμη μια φορά σε πεδίο μάχης. Μόνο που αυτή τη φορά οι συγκρούσεις είναι οι πιο βίαιες από κάθε άλλη φορά, με μεγάλο αριθμό νεκρών, τόσο διαδηλωτών όσο και αστυνομικών.

Ο κίνδυνος είναι να εκτραχυνθεί η κατάσταση σε τέτοιο βαθμό ώστε οι εμπλεκόμενες πλευρές να μην μπορούν να κάνουν πίσω. Ο μεν Γιανουκόβιτς, εφόσον μοιάζει ανίκανος ή επί του παρόντος απρόθυμος να επιβάλει την τάξη, θα αναγκαστεί αργά η γρήγορα – με κάθε μέσο – να επαναφέρει την ομαλότητα, η δε αντιπολίτευση, από τη στιγμή που έχει υψώσει τον πήχη των προσδοκιών στο απόλυτο, μη ικανοποιούμενη με τίποτα λιγότερο από την άμεση προκήρυξη προεδρικών και βουλευτικών εκλογών, πιθανόν να υποχρεωθεί σε αναδίπλωση υπό το βάρος της επικίνδυνης κλιμάκωσης. Μάλιστα, η τελευταία έχει εγκλωβιστεί μεταξύ της αξιοποίησης των μαζικών κινητοποιήσεων και της αδυναμίας περιθωριοποίησης των ριζοσπαστικών ομάδων που έχουν παρεισφρήσει στις διαδηλώσεις και οι οποίες ευθύνονται εν πολλοίς για τα γεγονότα των τελευταίων δύο ημερών. Χαρακτηριστικά, αναφέρουμε την έκκληση προς όσους πολίτες έχουν όπλα στις οικείες τους να κατέλθουν οπλισμένοι στην πλατεία ανεξαρτησίας προς υποστήριξη τους. Φαντάζομαι πως αυτές οι μέθοδοι δεν προσιδιάζουν με την ευρωπαϊκή ιδέα…

Από εκεί και πέρα, οι εξωτερικοί παίκτες έχουν ήδη πάρει θέσεις μάχης. Στηρίζοντας στο εσωτερικό τις αντιμαχόμενες πλευρές και με εκατέρωθεν καταγγελίες για τον αντιπαραγωγικό ρόλο αλλήλων, ρίχνουν λάδι στη φωτιά. Οι έξωθεν παρεμβάσεις, με ή άνευ περιτυλίγματος, και ενώ η εσωτερική διχόνοια εντείνεται από τις απώλειες ανθρωπίνων ζωών, προσφέρει αυτοπεποίθηση στους αντιμαχόμενους, ωστόσο, ούτε δίνει λύση στα ζωτικά ζητήματα που απασχολούν τη χώρα, ούτε την οδηγεί σε ένα καλύτερο μέλλον. Πρόκειται για τακτικισμούς με πολλά ρίσκα, πολύ περισσότερο που η κάθε πλευρά τους αντιλαμβάνεται κατά το δοκούν.

Όταν επί παραδείγματι η καγκελάριος της Γερμανίας προσκαλεί τους δύο εκ των τριών ηγετών της αντιπολίτευσης στο Βερολίνο για συζητήσεις, δεν τους νομιμοποιεί σε ικανό βαθμό ώστε επιστρέφοντας στη χώρα τους να απαιτήσουν την ικανοποίηση των αιτημάτων τους, με τις πλάτες του ισχυρότερου ευρωπαϊκού κράτους; Όμως, αυτό δεν αποσταστασιοποιεί έτι περαιτέρω τον νυν Ουκρανό πρόεδρο από την Ευρώπη; Ποια είναι, λοιπόν, τα εργαλεία πίεσης προς αυτόν, πέραν των ενδεχόμενων κυρώσεων έναντι αξιωματούχων που θα αποδειχθεί ότι συμμετείχαν στη βίαια καταστολή; Αντιθέτως, οι ΗΠΑ τηρούν μία πιο ισορροπημένη στάση, με προτροπές προς όλες τις πλευρές. Είτε αντιλαμβάνονται τους περιορισμούς που προκύπτουν από τη δεσπόζουσα θέση της Ρωσίας, είτε έχουν αφήσει την πρωτοβουλία στη Γερμανία (δοκιμάζοντας τις δυνατότητες του Βερολίνου στην κάλυψη σημαντικού μέρους του κενού ασφαλείας που πιθανόν να δημιουργηθεί αν η Ουάσιγκτον αποφασίσει να αποτραβηχτεί από περιοχές εντός ή εγγύς στην ευρωπαϊκή ήπειρο), είτε έχουν πάρει το μάθημα από την αποτυχημένη πορτοκαλί επανάσταση του 2004 και δεν επιθυμούν να εκτεθούν περισσότερο, χωρίς το ένα να αποκλείει το άλλο.

Η Ρωσία, από την άλλη, παρότι δημόσια είναι πιο προσεκτική στις διατυπώσεις της από τους Ευρωπαίους εταίρους της, μοιάζει διατεθειμένη να θυσιάσει ακόμη και τις σχέσεις της μαζί τους χάριν της Ουκρανίας. Την τελευταία την βλέπει ως φυσική προέκταση της ίδιας και τον απόλυτο ζωτικό της χώρο.

Εξ’ ού και οι σωτήριες για την ουκρανική οικονομία παρεμβάσεις των τριών τελευταίων μηνών, αφενός με την μείωση της τιμής αερίου κατά 30% και την προθυμοποίηση εξαγοράς ουκρανικών ομολόγων ύψους 15 δισ. $. Ενδεικτικό, εντούτοις, του κυνισμού της ρωσικής ηγεσίας, το γεγονός ότι η αναθεώρηση ως προς την πρώτη συμφωνία θα γίνεται σε τριμηνιαία βάση (ώστε αν η Ουκρανία παρεκκλίνει να υπάρχει η δυνατότητα αύξησης της τιμής με δυσμενή για την οικονομία αποτελέσματα), ενώ η εξαγορά ομολόγων πάγωσε κατόπιν της αναγκαστικής παραίτησης του φιλορώσου πρωθυπουργού και μικρός μέρος αυτής (2 δισ. $) επανενεργοποιήθηκε μόλις προχθές ως καρότο προς τον Γιανουκόβιτς. Με τον Ουκρανό πρόεδρο, πάντως, να κινδυνεύει πλέον αν δεν καταφέρει να σταθεροποιήσει σύντομα την κατάσταση στο εσωτερικό να χάσει και τη στήριξη της Μόσχας ως αναποτελεσματικού εταίρου. Αν δεν αναζητούν ήδη οι ιθύνοντες νόες του Κρεμλίνου τον επόμενο πιστό σύμμαχο που δεν θα έχει «καεί» ως πολιτικό χαρτί.

Στην παρούσα φάση οι αβεβαιότητες υπερκερνούν τις βεβαιότητες σε ότι αφορά την επόμενη μέρα. Το πιο δύσκολο, πάντως, είναι να αποδεχθούν όλες οι πλευρές, εντός και εκτός χώρας, ότι ο συμβιβασμός αντί των μανιχαϊστικών λογικών είναι ο μόνος δρόμος για την – έστω και περιστασιακή – έξοδο από την κρίση. Εδώ που βρισκόμαστε, όσο παράδοξο και αν μοιάζει, το πάντρεμα Ευρώπης – Ρωσίας και των συνεπακόλουθων αντιλήψεων, μαζί με μία σειρά μεταρρυθμίσεων, καθώς επίσης και μεγαλύτερης αποκέντρωσης εξουσιών με ισχυροποίηση των περιφερειών, αποτελούν προϋπόθεση (όχι, ωστόσο, αναγκαία συνθήκη) για να αποφευχθεί η διάσπαση της χώρας.

Οι πρόωρες εκλογές θα μπορούσαν, επίσης, να εκτονώσουν την πίεση, αλλά όχι υπό τις παρούσες συνθήκες. Κυρώσεις, πάγωμα κεφαλαίων και βοήθειας, σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την ουκρανική οικονομία, αλληλοκατηγορίες για το ποιος φέρει την ευθύνη, βιαιοπραγίες που έχουν ως αποτέλεσμα ανθρώπινες απώλειες, δυστυχώς, διευρύνουν το χάσμα αντί να το γεφυρώνουν. Υπό την πίεση της στιγμής και αποφάσεις εν θερμώ μπορεί να φτάσουμε στο σημείο που η εκτόνωση της σοβούσας κρίσης να μοιάζει όνειρο θερινής νυκτός. Υπάρχει ακόμη λίγος χρόνος για να το αποφύγουμε, δεν είμαι βέβαιος ότι προκύπτει και ανάλογη διάθεση από αυτούς που άμεσα ή έμμεσα διακυβεύουν τις τύχες της Ουκρανίας!

* Ο Δρ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων

http://www.thetoc.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s