Το διακύβευμα της Ουκρανίας

Το δράμα της Ουκρανίας θα κρίνει το μέλλον του Πούτιν της Ρωσίας και της Ευρώπης

Γράφει ο Τίμοθι Γκάρτον Ας•

Πέρα από τα φλεγόμενα οδοφράγματα και τα πτώματα στους δρόμους, παρακάτω είναι πέντε μεγάλα ζητήματα που διακυβεύονται στο επαναστατικό δράμα της Ουκρανίας. Δείχνουν ότι αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία θα επηρεάσει όχι μόνο τους Ουκρανούς, αλλά και τη Ρωσία, την Ευρώπη και την αντίληψή μας για το τι είναι επανάσταση.

1 . Το μέλλον της Ουκρανίας ως ανεξάρτητο κράτος – έθνος

Η έντονη βία στο εσωτερικό ενός κράτους, το οποίο είναι στα πρόθυρα του εμφυλίου πολέμου, μπορεί να οδηγήσει σε δύο εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις. Μπορεί να κατακερματίσει το κράτος, όπως έγινε στη Συρία και την πρώην Γιουγκοσλαβία, ή, αν οι άνθρωποι ενώσουν τα χέρια και απομακρυνθούν από το χείλος του γκρεμού, μπορεί να κρατήσει το κράτος – έθνος ενωμένο, όπως έγινε στη Νότια Αφρική (κράτος – έθνος είναι αυτό στο οποίο η κοινή εθνική ταυτότητα των πολιτών έχει καλλιεργηθεί από το κράτος αντί της επιβολής εκ των άνω μίας και μόνης εθνικής ταυτότητας).

Ενας λόγος που τους τελευταίους μήνες η κατάσταση στην Ουκρανία ήταν τόσο χαοτική είναι ότι η Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι είναι μια ανεξάρτητη χώρα για περισσότερο από δύο δεκαετίες, δεν έχει εξελιχθεί σε ένα εύρυθμο κράτος και ένα πλήρως διαμορφωμένο έθνος. Ο Πρόεδρος Βίκτορ Γιανουκόβιτς είναι ένας εγκληματίας, αλλά είναι ένας αναποτελεσματικός εγκληματίας. Μια αποτελεσματική και πειθαρχημένη δύναμη ασφαλείας δεν θα πυροβολούσε, τη μια στιγμή, στα τυφλά διαδηλωτές, και την άλλη στιγμή θα εγκατέλειπε τους δρόμους στους διαμαρτυρόμενους. Επίσης, η κυβέρνηση της Ουκρανίας, το κοινοβούλιο και η οικονομία δεν έχουν καμία σχέση με αυτά ενός κανονικού ευρωπαϊκού κράτους. Εχουν διεισδύσει στο κράτος, και χειραγωγείται σε ένα μεγάλο βαθμό από ολιγάρχες και την οικογένεια του προέδρου, γνωστή και ως «Η Οικογένεια».

Γι’ αυτό ακριβώς είναι αγανακτισμένοι τόσοι πολλοί Ουκρανοί και μερικοί από αυτούς έχουν δώσει τη ζωή τους για να αλλάξει η κατάσταση. Αλλά αν η συμφωνία που προτάθηκε – για μια κυβέρνηση συνασπισμού, για μια συνταγματική μεταρρύθμιση έτσι ώστε το κοινοβούλιο να πάρει πίσω περισσότερες αρμοδιότητες και για προεδρικές εκλογές πριν από το τέλος του έτους – αντέξει, τότε αυτές οι αιματοβαμμένες μέρες θα μείνουν στην ιστορία ως ένα αποφασιστικό κεφάλαιο στην πορεία για ένα ανεξάρτητο κράτος – έθνος. Αν όχι, προοιωνίζεται μεγαλύτερος κατακερματισμός.

2 . Το μέλλον της Ρωσίας ως κράτος – έθνος ή αυτοκρατορία

Σε σχέση με την Ουκρανία, η Ρωσία εξακολουθεί να είναι μια αυτοκρατορία. Χωρίς την Ουκρανία, η ίδια η Ρωσία έχει την ευκαιρία να γίνει ένα κράτος – έθνος. Το μέλλον της Ουκρανίας είναι κεντρικής σημασίας για την εθνική ταυτότητα της Ρωσίας απ’ ότι η Σκωτία είναι για αυτήν της Αγγλίας. Αιώνες πριν, οι άνθρωποι που ζούσαν στην περιοχή που είναι τώρα η Ουκρανία ήταν αυθεντικοί Ρώσοι. Σε αυτόν τον αιώνα, οι άνθρωποι που αποκαλούν τους εαυτούς τους Ουκρανούς θα διαμορφώσουν το μέλλον αυτού που σήμερα ονομάζεται Ρωσία.

3 . Το μέλλον του Βλαντιμίρ Πούτιν

Μια ανεξάρτητη Ρωσίδα δημοσιογράφος παρατήρησε ότι το πιο σημαντικό γεγονός στην πολιτική κατάσταση της Ρωσίας κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας δεν συνέβη στη Ρωσία, αλλά στην Ουκρανία. Ηταν η «Πορτοκαλί Επανάσταση» του 2004. Ετσι, με μεγάλη μαεστρία, «οι πολιτικοί τεχνολόγοι» του Πούτιν ανέπτυξαν τεχνικές για να μπορούν να αντιμετωπίσουν τέτοιες εξελίξεις. Οταν το Κρεμλίνο ξεπέρασε την πλούσια σε κανόνες αλλά φτωχή σε μετρητά προσφορά σύνδεσης της ΕΕ με την Ουκρανία με μια φρέσκια προσφορά 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ένας γνωστός Ρώσος «πολιτικός τεχνολόγος», ο Μαράτ Γκέλμαν, έγραψε στο twitter ότι «η εγκατάσταση της Μαϊντάν πωλήθηκε για 15 δις δολάρια – το πιο ακριβό αντικείμενο τέχνης από ποτέ» (Η Μαϊντάν είναι η πλατεία Ανεξαρτησίας του Κιέβου).

Ωστόσο, το σχέδιο δεν προχώρησε σύμφωνα με τον προγραμματισμό. Ετσι, την περασμένη Δευτέρα η Ρωσία αποδέσμευσε ακόμα ένα τμήμα από τα 15 δις δολάρια και την Τρίτη οι παραστρατιωτικοί του Γιανουκόβιτς άρχισαν να χρησιμοποιούν πραγματικά πυρά εναντίον των αυξανόμενα αγανακτισμένων και μερικές φορές βίαιων διαδηλωτών. Το γεγονός ότι ο Πούτιν ήταν έτοιμος να διακινδυνεύσει μια διεθνή κατακραυγή κατά τη διάρκεια των πολύτιμων για τον ίδιο Ολυμπιακών Αγώνων του Σότσι δείχνει πόσο ζωτικής σημασίας είναι η Ουκρανία γι’ αυτόν. Τώρα έχει κάνει μια τακτική υποχώρηση λόγω των δεδομένων επί του εδάφους, αλλά μην έχετε αυταπάτες ότι θα σταματήσει να παρεμβαίνει.

4 . Το μέλλον της Ευρώπης ως στρατηγική δύναμη

Οπως η Ουκρανία δεν είναι απλώς ένα θέμα διαχωρισμού μεταξύ Ανατολής και Δύσης, έτσι και το γεωπολιτικό ζήτημα δεν είναι απλά αν η Ουκρανία θα ενωθεί με την Ευρώπη ή με τη Ρωσία. Το θέμα είναι αν η Ουκρανία θα ενσωματωθεί στην πολιτική και οικονομική κοινότητα της Ευρώπης, και θα συνεχίσει να έχει μια πολύ στενή σχέση με τη Ρωσία. Είναι, επίσης, κατά πόσον η ΕΕ θα στηρίξει τις βασικές ευρωπαϊκές αξίες μπροστά στην πόρτα της, κάτι που δεν έκανε στην περίπτωση της Βοσνίας.

Η ΕΕ υπολόγισε λάθος όταν παρουσίασε το περασμένο φθινόπωρο ένα τελεσίγραφο «εμείς ή αυτοί», χωρίς να προσφέρει στην Ουκρανία την οικονομική στήριξη που χρειαζόταν απεγνωσμένα ή μια σαφή προοπτική ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Όπως σημειώνει ο ειδικός στην Ουκρανία Αντριου Γουίλσον, η Ευρωπαϊκή Ενωση πήρε μαζί της μια μπαγκέτα σε έναν αγώνα για μαχαίρια. Τις τελευταίες εβδομάδες ήταν καλύτερη. Η συμβιβαστική πρόταση της Παρασκευής είναι επιβράβευση της προσωπικής εμπλοκής των υπουργών Εξωτερικών της Γερμανίας, της Πολωνίας και της Γαλλίας. Αλλά μια Ευρώπη που είναι αποδυναμωμένη από την κρίση της ευρωζώνης έχει την αποφασιστικότητα και το στρατηγικό όραμα για το μακροπρόθεσμο μέλλον;

5 . Το μέλλον της επανάστασης

Εχω υποστηρίξει ότι, στην εποχή μας, το 1989 αντικατέστησε το 1789 ως το κλασσικό μοντέλο μιας επανάστασης: παρά μια σταδιακή ριζοσπαστικοποίηση και βία, αναζητούμε μια ειρηνική διαμαρτυρία της μάζας την οποία ακολουθεί μια μεταβατική φάση που προήλθε από διαπραγμάτευση. Αυτό το μοντέλο έχει δεχτεί τελευταία ισχυρό πλήγμα, όχι μόνο στην Ουκρανία αλλά και στο βίαιο φθινόπωρο που ακολούθησε την Αραβική Άνοιξη. Ωστόσο, αν αυτή η εύθραυστη συμφωνία αντέξει και η οργή στους δρόμους περιοριστεί, η Ευρώπη μπορεί να δείξει και πάλι ότι κάποιες φορές διδασκόμαστε από την ιστορία.

•Ο Τίμοθι Γκάρτον Ας είναι ιστορικός, πολιτικός συγγραφέας και αρθρογράφος της Βρετανικής εφημερίδας Γκάρντιαν

http://www.thetoc.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s