Μία Νέα Παγκόσμια Τάξη Ψυχρού Πολέμου;

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΜΙΧΑΗΛ ΓΚΟΡΜΠΑΤΣΩΦ*

Σήμερα, είναι σαφές ότι οι ευρωπαϊκές και διεθνείς πολιτικές δομές που έχουν τεθεί σε ισχύ από το 1989 έχουν αποτύχει στη δοκιμασία του χρόνου. Πράγματι, ο κόσμος δεν έχει δει ένα τέτοιο τεταμένο και φορτισμένο περιβάλλον από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, με την αιματοχυσία στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή να ακολουθεί της ρήξης στο διάλογο μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Ο κόσμος, όπως φαίνεται, βρίσκεται στο χείλος του Ψυχρού Πολέμου. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι έχει ήδη αρχίσει.

Εν τω μεταξύ, ο βασικός διεθνής οργανισμός στον κόσμο – το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών – έχει μόλις και μετά βίας παίχει κάποιο ρόλο στη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για να σταματήσει τις πυρκαγιές και τους σκοτωμούς. Γιατί δεν ενήργησε με αποφασιστικότητα για να αξιολογήσει την κατάσταση και να αναπτύξει ένα πρόγραμμα κοινής δράσης;

Ένας βασικός λόγος, πιστεύω, είναι ότι η εμπιστοσύνη που δημιουργήθηκε από τη σκληρή δουλειά και την αμοιβαία προσπάθεια για τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου έχει καταρρεύσει. Χωρίς μια τέτοια εμπιστοσύνη, οι ειρηνικές διεθνείς σχέσεις στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο κόσμο είναι αδιανόητες.

Αλλά αυτή η εμπιστοσύνη αυτή δεν αναιρέθηκε μόλιςο χθες.  Αυτό συνέβη πολύ πριν. Οι ρίζες της σημερινής κατάστασης βρίσκονται στα γεγονότα της δεκαετίας του 1990.

Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου έπρεπε να σηματοδοτήσει την αρχή μιας πορείας προς μια νέα Ευρώπη και μία ασφαλέστερη παγκόσμια τάξη. Όμως, αντί της δημιουργίας νέων θεσμικών οργάνων Ευρωπαϊκής ασφαλείας και την αποστρατιωτικοποίηση της Ευρώπης – όπως είχε υποσχεθεί στη Συμφωνία του ΝΑΤΟ στο Λονδίνο το 1990 – η Δύσης, ιδιαίτερα οι Ηνωμένες Πολιτείες, ανακήρυξαν τη νίκη τους. Η ευφορία και η θριαμβολογία επηρέασε την κρίση των Δυτικών ηγετών ». Εκμεταλλευόμενοι τις αδυναμίες της Ρωσίας και της έλλειψης ενός αντίβαρου, αρνήθηκαν να λάβουν σοβαρά υπόψη τις προειδοποιήσεις ενάντια στη διεκδίκηση ενός μονοπωλίου στην παγκόσμια ηγεσία.

Τα γεγονότα των τελευταίων μηνών είναι οι συνέπειες της αβασάνιστης επιδίωξης για την επιβολή της θέλησης κάποιου αγνοώντας τα συμφέροντα του εταίρου του. Μια λίστα αυτών των τετελεσμένων περιλαμβάνουν τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία (κυρίως το Κοσσυφοπέδιο), τα σχέδια αντιπυραυλικής άμυνας, το Ιράκ, τη Λιβύη και τη Συρία. Ως εκ τούτου, ό, τι ήταν μία επιδερμική ενόχληση έχει  τώρα μετατραπεί τώρα σε μια σοβαρή πληγή.

Και είναι η Ευρώπη αυτή που υποφέρει περισσότερο. Αντί να ηγείται της αλλαγής σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, η ήπειρος έχει μετατραπεί σε αρένα της πολιτικής αναταραχής,  ανταγωνισμό για τις σφαίρες επιρροής, και στρατιωτικές συγκρούσεις. Η συνέπεια, αναπόφευκτα, είναι ότι η Ευρώπη αποδυναμώνεται σε μία στιγμή κατά την οποία άλλα κέντρα εξουσίας και επιρροής ενισχύονται. Αν αυτό συνεχιστεί, η Ευρώπη θα χάσει την επιρροή της στις παγκόσμιες υποθέσεις και σταδιακά θα καταστεί άνευ αντικειμένου και αδιάφορη.

Ευτυχώς, η εμπειρία του 1980 δείχνει ένα δρόμο προς τα εμπρός. Η διεθνής κατάσταση εκείνη την εποχή δεν ήταν λιγότερο επικίνδυνη από ό, τι είναι σήμερα. Ωστόσο, καταφέραμε να τη βελτιώσουμε και αυτό  όχι μόνο με την εξομάλυνση των σχέσεων, αλλά με τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου. Αυτό επιτεύχθηκε κυρίως μέσω του διαλόγου. Αλλά το κλειδί στο διάλογο είναι η πολιτική βούληση και ο καθορισμός των σωστών προτεραιοτήτων.

Σήμερα, η κύρια προτεραιότητα πρέπει να είναι ο ίδιος ο διάλογος: η ανανέωση της δυνατότητας αλληλεπίδρασης, και της διάθεσης να ακούσει προσεκτικά ο ένας τον άλλο. Αν και κάποια ελπιδοφόρα σημάδια αναδύονται τώρα, οι προσπάθειες  μέχρι στιγμής απέδωσαν μόνο μέτρια και εύθραυστα αποτελέσματα: τη συμφωνία Μινσκ για την κατάπαυση του πυρός και το τέλος της στρατιωτικής διένεξης στην Ουκρανία – η τριμερής συμφωνία φυσικού αερίου που συνήφθη από τη Ρωσία, την Ουκρανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση και η παύση της κλιμάκωσης των αμοιβαίων κυρώσεων.

Πρέπει να συνεχίσουμε να περνάμε από την πολεμική και τις αμοιβαίες κατηγορίες στην αναζήτηση σημείων σύγκλισης και τη σταδιακή άρση των κυρώσεων, οι οποίες είναι επιβλαβείς και για τις δύο πλευρές. Ως πρώτο βήμα, οι λεγόμενες προσωπικές κυρώσεις που επηρεάζουν πολιτικά πρόσωπα και βουλευτές πρέπει να αρθούν, έτσι ώστε να μπορούν να επανενταχθούν στη διαδικασία για την εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτών λύσεων. Ένας τομέας για την αλληλεπίδραση θα μπορούσε να είναι η βοήθεια στην Ουκρανία να ξεπεραστούν οι συνέπειες του εμφυλίου πολέμου και η ανοικοδόμηση των πληγεισών περιοχών.

Το ίδιο ισχύει και για τις παγκόσμιες προκλήσεις και την πανευρωπαϊκή ασφάλεια. Βασικά παγκόσμια προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα – η τρομοκρατία και ο εξτρεμισμός, η φτώχεια και η ανισότητα, η κλιματική αλλαγή, η μετανάστευση και οι επιδημίες – επιδεινώνονται καθημερινά. Και, όσο διαφορετικές και αν είναι, μοιράζονται ένα βασικό χαρακτηριστικό: κανένας δεν έχει μια στρατιωτική λύση. Ωστόσο, οι πολιτικοί μηχανισμοί για την επίλυση αυτών των προβλημάτων λείπουν ή δυσλειτουργούν, παρά το ότι η συνεχιζόμενη παγκόσμια κρίση πρέπει να μας πείσει να επιδιώξουμε – χωρίς καθυστέρηση – ένα νέο μοντέλο που μπορεί να διασφαλίσει την πολιτική, οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Όσο για την ασφάλεια της Ευρώπης, μόνο μια πανευρωπαϊκή λύση είναι βιώσιμη. Πράγματι, η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα με τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ή μέσω μιας αμυντικής πολιτικής της ΕΕ είναι αντιπαραγωγική. Χρειαζόμαστε θεσμούς χωρίς περιορισμούς που να παρέχουν διαβεβαιώσεις και εγγυήσεις σε όλους.

Ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, στον οποίο είχαν εναποτεθεί τόσο μεγάλες ελπίδες δεν έχει σταθεί μέχρι σήμερα στο ύψος των περιστάσεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ΟΑΣΕ θα πρέπει να αντικατασταθεί με κάτι νέο – ειδικά δεδομένου ότι έχει πλέον αναλάβει σημαντικές λειτουργίες ελέγχου στην Ουκρανία. Αλλά ο ΟΑΣΕ είναι, θα έλεγα, ένα οικοδόμημα που απαιτεί σημαντικές επισκευές και κάποια νέα κατασκευή.

Πριν από χρόνια, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανός Hans Dietrich Genscher, ο πρώην Αμερικανός σύμβουλος εθνικής ασφαλείας Brent Scowcroft και άλλοι πολιτικοί είχαν προτείνει τη δημιουργία ενός Συμβουλίου Ασφαλείας, ή ένα Διευθυντικό Συμβούλιο για την Ευρώπη. Συμφώνησα με την προσέγγισή τους. Προς την ίδια κατεύθυνση, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Ρώσου πρωθυπουργού Ντμίτρι Μεντβέντεφ, κάλεσε για τη δημιουργία ενός μηχανισμού για την ευρωπαϊκή προληπτική διπλωματία και για υποχρεωτικές διαβουλεύσεις σε περίπτωση απειλής για την ασφάλεια οποιουδήποτε κράτους. Αν είχε ιδρυθεί ένας τέτοιος μηχανισμός, τα χειρότερα γεγονότα στην Ουκρανία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

Οι πολιτικοί ηγέτες είναι, βέβαια, που έχουν την ευθύνη για το θάψιμο αυτών και άλλων  άλλων «ευρωπαϊκών ιδεών» στα αρχεία. Αλλά το φταίξιμο πρέπει επίσης να μοιραστεί με ολόκληρη την ευρωπαϊκή πολιτική τάξη, τα θεσμικά όργανα της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Αν και είμαι από τη φύση, αισιόδοξος, οφείλω να ομολογήσω ότι είναι πολύ δύσκολο να μην είναι κανείς απαισιόδοξοι σήμερα. Παρ “όλα αυτά, δεν πρέπει να υποχωρήσουμε στον πανικό και απελπισία, ή να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να συρθούν σε μια δίνη αρνητικής αδράνειας. Η πικρή εμπειρία των τελευταίων μηνών πρέπει να μετατραπεί σε θέληση να επαναλάβουμε τον διάλογο και τη συνεργασία.

Αυτή είναι η έκκλησή μου προς τους ηγέτες μας, και για όλους μας, για το 2015: Ας σκεφτούμε, ας προτείνουμε και ας δράσουμε από κοινού.

Mikhail Gorbachev ήταν ο τελευταίος αρχηγός του κράτους της Σοβιετικής Ένωσης και συνέβαλε στην επίτευξη ενός ειρηνικού τέλους στον Ψυχρό Πόλεμο, για το οποίο τιμήθηκε μετο βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1990. Έχει παραμείνει έκτοτε δραστηριοποιημένος σε παγκόσμιες και ανθρωπιστικές  υποθέσεις, οι περισσότερες κυρίως μέσω της διεύθυνσης του Ιδρύματος Γκορμπατσόφ. Είναι επίσης ο ιδρυτής του εδρεύοντος στη Γενεύη Διεθνούς Πράσινου Σταυρού, μιας ανεξάρτητης μη κυβερνητικής οργάνωσης που ασχολείται με την ασφάλεια, τη φτώχεια και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

http://analitis.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s